Κυριακή, 20 Ιανουαρίου 2008

Εμπειρίκος και υπερρεαλισμός

Καθώς έβλεπα τα νερά να πέφτουν από ψηλά και να εξακολουθούν γάργαρα τον δρόμο τους, σκέφθηκα πόσον ενδιαφέρον θα ήτο, αν μπορούσα να χρησιμοποιήσω και στις σφαίρες της ποιητικής δημιουργίας, το ίδιο προτσές που καθιστά το κύλισμα, ή την πτώσι των υδάτων, μια τόσο πλούσια, γοητευτική και αναμφισβήτητη πραγματικότητα, αντί να περιγράφω αυτό το κύλισμα, ή κάποιο άλλο φαινόμενο ή γεγονός, ή κάποιο αίσθημα, ή μια ιδέα, επί τη βάσει σχεδίου ή τύπου, εκ των προτέρων καθωρισμένου.
Ήθελα, δηλαδή, να συμπεριλάβω στα ποιήματά μου, όλα τα στοιχεία που στην καθιερωμένη ποίησι, θεληματικά ή άθελά μας, αποκλείονται, ή μας ξεφεύγουν. Και ήθελα να τα συμπεριλάβω κατά τέτοιον τρόπο, ώστε ένα ποίημα να μην αποτελείται απλώς, από ένα ή περισσότερα υποκειμενικά ή αντικειμενικά θέματα λογικώς καθωρισμένα και αναπτυσσόμενα μόνον εντός συνειδητών ορίων, μα να αποτελείται από οποιαδήποτε στοιχεία που θα παρουσιάζοντο μέσα στην ροή του γίγνεσθαί του, ανεξάρτητα από κάθε συμβατική ή τυποποιημένη αισθητική, ηθική, ή λογική κατασκευή. Εν τοιαύτη περιπτώσει, συλλογιζόμουν, θα είχαμε ένα ποίημα δυναμικό και ολοκληρωτικό, ένα ποίημα αυτούσιο, ένα ποίημα γεγονός, στη θέσι μιας αλληλουχίας στατικών περιγραφών ωρισμένων γεγονότων, ή συναισθημάτων περιγραφομένων διά της άλφα ή βήτα τεχνοτροπίας. [...]
Ανδρέας Εμπειρίκος, απόσπασμα από το Αμούρ – Αμούρ, Γραπτά ή Προσωπική Μυθολογία.

Πώς ο ίδιος ο ποιητής αντιλαμβάνεται την "τεχνοτροπία" που ακολουθεί.

12 σχόλια:

NANCY T. είπε...

Ο Εμπειρίκος είναι εκπρόσωπος του σουρρεαλισμού στην Ελλάδα. Στα ποιήματά του κυριαρχεί η ελευθερία της σκέψης, η οποία δεν υποτάσσεται σε καμιά τεχνοτροπία. Οι σκέψεις που αποτυπώνονται στο χαρτί από τον ποιητή δίνουν τη δυνατότητα στον αναγνώστη να τις εντάξει όπου αυτός θέλει. Τα σημεία στίξης περισσεύουν και έτσι ακόμη και η ανάγνωση ενός τέτοιου ποιήματος γίνεται ανάλογα με τη βούληση του αναγνώστη. Η γραφή είναι αυτόματη.

maria είπε...

Άρα η τεχνοτροπία του ποιητή να δημιουργεί τη ροή της σκέψης του αναγνώστη. Αν είναι έτσι όμως, είναι σα να μην υπάρχουν απαιτήσεις ως προς το νόημα και το περιεχόμενο ενός υπερεαλιστικού ποιήματος. Μπερδευτικό!!

NANCY T. είπε...

Δεν εννοούσα ακριβώς αυτό. Είναι αδύνατο να καταγραφεί η σκέψη του αναγνώστη. Απλώς ο ποιητής καταγράφει αυθόρμητα τις δικές του σκέψεις. Η ερμηνεία των νοημάτων ενός υπερρεαλιστικού ποιήματος δε μπορεί να είναι μοναδική (αυτό συμβαίνει ως ένα βαθμό με όλα τα λογοτεχνικά έργα). Υπάρχει ελευθερία στην έκφραση και ίσως έλλειψη λογικής στο νόημα. Επομένως η ανάλυση μπορεί να πραγματοποιηθεί από διάφορες οπτικές γωνίες. Δε μπορώ να σου απαντήσω για το πόσο απαιτητικό μπορεί να είναι το περιεχόμενο αυτών των ποιημάτων

Anna.M είπε...

Νομιζω οτι επιδιωκει την εξαλειψη των προτυπων κ την γεννηση του αυθορμητισμου,της μοναδικοτητας,την ακρως προσωπικη κ ελευθερη διατυπωση των σκεψεων του.δεν θελει να ειναι ενας ακομα δημιουργος που βασιζεται στο καθιερωμενο αλλα ενας δημιουργος που βασιζεται στην δικη του οπτικη γωνια,στην δικη του αντιληψη, κ την αποτυπωνει αναλογα με την ψυχολογια της στιγμης

maria είπε...

Βρήκα αυτό: "Κατά τον Απολλιναίρ, ο όρος αυτός δήλωνε τον αναλογικό τρόπο με τον οποίο μπορεί να αποδοθεί η πραγματικότητα. Όταν λόγου χάρη ο άνθρωπος θέλησε να μιμηθεί το βάδισμα δεν εφηύρε τα μηχανικά πόδια αλλά τον τροχό."
Ασυνείδητο όνειρο ή συνειδητό ονείρεμα;

NANCY T. είπε...

Δίνω αυτή την απάντηση σκεπτόμενη πως ο "όρος" που αναφέρεται στα λόγια του Απολλιναίρ είναι ο σουρρεαλισμός.

Σύμφωνα με τον Μπαμπινιώτη, η πραγματικότητα είναι το σύνολο των υπαρκτών δεδομένων, η υπάρχουσα κατάσταση, το σύνολο όσων υπάρχουν αντικειμενικά ανεξαρτήτως του τρόπου με τον οποίο τα προσλαμβάνει ο άνθρωπος. Δε νομίζω πως ο σουρρεαλισμός προσπαθεί να περιγράψει την πραγματικότητα αλλά την αλήθεια και ό,τι κρύβεται πίσω από αυτήν. Ίσως οι υπερρεαλιστές να αρπάζουν απλώς αφορμή από την καθημερινή ζωή και την πραγματικότητα με σκοπό να μας μεταφέρουν σε έναν άλλο κόσμο...

maria είπε...

Προσπαθεί μάλλον μια αναλογική απόδοση της πραγματικότητας.

Όσο για τα περί πραγματικότητας υπάρχει θεωρία που αμφισβητεί την υπαρκτή αντικειμενικότητα, δεν ξέρω πως λέγεται. Και δεν ξέρω αν ανήκει εκεί ο σουρρεαλισμός.

NANCY T. είπε...

Το έργο του Απολλιναίρ θεωρείται πρόδρομο του σουρρεαλισμού. Τα ποιήματά του παρουσιάζουν ιδιόμορφη χρήση των σημείων στίξης. Προσπαθεί μάλλον (ο σουρρεαλισμός) μια αναλογική απόδοση της πραγματικότητας. Ο σουρρεαλισμός δηλαδή συνδέεται στενά με την πραγματικότητα; Δε μπορώ να καταλάβω τι ακριβώς εννοεί.

Ο Αντρέ Μπρετόν, ιδρυτής του υπερρεαλισμού, αναφέρει στο μανιφέστο του σουρρεαλισμού (1924):

• Ο σουρρεαλισμός, όπως τον αντιμετωπίζω, διακηρύσσει αρκετά τον απόλυτο μη-κονφορμισμό, ώστε να μην υπάρξει θέμα μετάφρασής του, στη διαδικασία του πραγματικού κόσμου.
• Πιστεύω στη μελλοντική λύση αυτών των δύο καταστάσεων, κατ' επίφαση τόσο αντιφατικών, που είναι το όνειρο και η πραγματικότητα, σε ένα είδος απόλυτης πραγματικότητας (surrealite), υπέρ-πραγματικότητας, αν μπορεί να πεί κανείς κάτι τέτοιο.

Σύμφωνα λοιπόν με τον Μπρετόν ο σουρρεαλισμός διακηρύττει τον αντισυμβατισμό, δηλαδή το να μην προσαρμόζει κάποιος τη συμπεριφορά του στις αντιλήψεις της κοινωνίας, επειδή αυτό κάνουν οι υπόλοιποι. Σκοπός να μην υπάρξει μετάφρασή του στον πραγματικό κόσμο...

NANCY T. είπε...

Κατά τον Απολλιναίρ τα υπερρεαλιστικά ποιήματα είναι αναλογικός τρόπος έκφρασης της πραγματικότητας. Περιγράφονται σε αυτά εικόνες, πρόσωπα και καταστάσεις που συναντάμε στην αληθινή ζωή. Δε μπορώ να δώσω μια άλλη εξήγηση…
Γιατί όμως ο Μπρετόν υποστηρίζει πως ο σουρρεαλισμός διακηρύσσει αρκετά τον απόλυτο μη-κονφορμισμό, ώστε να μην υπάρξει θέμα μετάφρασής του, στη διαδικασία του πραγματικού κόσμου; Τι να πω; εγώ όλα τα παραπάνω τα βλέπω σαν έναν αλλοπρόσαλλο και αντιφατικό κύκλο. Ας μου υποδείξει κάποιος τον τρόπο σύνδεσής τους. Πραγματικά έχω μπερδευτεί.

maria είπε...

Βασικά, γιατί σου φαίνεται περίεργο αυτό που υποστηρίζει ο Μπρετόν;
Ο αναλογικός τρόπος απόδοσης της πραγματικότητας για τον οποίο μιλάει ο Απολλιναιρ, είναι ουσιαστικά μια αντικονφορμιστική στάση απέναντι στα πραγματικά δεδομένα που λέει ο Μπρετόν. Η αναλογία αυτή δεν προσπαθεί όπως στο συμβολισμό να προσεγγίσει την πραγματικότητα με έμμεσους τρόπους, αλλά δημιουργεί μια δική του εκδοχή με φαντασία για κάθε τι υπαρκτό.
(Όπου κάνουμε λάθη ας παρεμβαίνει για διευκρινίσεις ο "νεοελληνικά"!)

NANCY T. είπε...

Ευχαριστώ για την απάντησή σου.! Απαντώ στην ερώτησή σου. Με μπερδεύει το σημείο στα λόγια του Μπρετόν που αναφέρει: να μην υπάρξει θέμα μετάφρασής του στον πραγματικό κόσμο. Μετά από αναζήτηση για το τι ακριβώς είναι ο σουρρεαλισμός και για την ιστορική περίοδο κατά τη διάρκεια της οποίας εμφανίστηκε έμαθα τα παρακάτω. Οι εκφραστές του σουρρεαλισμού προσπαθούν να απομακρύνουν κάθε έλεγχο της λογικής, διεγείρουν το ασυνείδητο με σκοπό να αλλάξουν τον τρόπο της σκέψης του αλλοτριωμένου ανθρώπου του Α' Παγκοσμίου πολέμου. Προσπαθούν να αλλάξουν τον άνθρωπο, δηλαδή την ίδια τη ζωή. Αυτό μάλλον εκπροσωπούσε το κίνημα του υπερρεαλισμού... Τώρα καταλαβαίνω λίγο περισσότερο τα λόγια του Απολλιναίρ και του Μπρετόν.

Ανώνυμος είπε...

www.arelis.gr
περιεχει το ερωτονομικον που απαγορευθηκε στην ελλαδα λογω του σεξουαλικου του περιεχομενου και ειναι γραμμενο σε υπερρεαλιστικη γραφη,την ποιητικη συνθεση εκθεση ορθοδρομης αναδρομιας και το ποιημα νεα υορκη ολυμπια